بسم الله الرّحمن الرّحیم الحمدلله ربّ العالمین عن النبی صلّی الله علیه و آله و سلّم دنبالهی حدیثی است که قبلاً فقراتی از آن گفته شد و اعقل الناس اشدهم مداراتاً للناس. مدارات یعنی راه آمدن با مردم. معنایش این است. مدارا کردن یعنی راه آمدن، دنبال نقطهی اشتداد و اختلاف نگشتن. این معنای مداراست. یک وقتی انسان یک دعوای اصولی با کسی دارد، حق و ناحقی در میان است این بحث دیگری است. اما وقتی این جور نیست میشود با طرف راه آمد، چه در معامله چه در تعاملات سیاسی، چه در تعاملات اجتماعی، چه در خانواده میفرماید عاقلترین مردم کسی است که بیشتر از همه با دیگران مدارا کند، وجهش هم واضح است. زیرا که مدارای در جامعه آرامش را، یک زندگی راحت را برای همه فراهم میکند. بر خلاف آن کسانی که دنبال سختگیری با این و آن هستند. که سر هر چیزی سر هر نقطهی کوچکی سختگیری کردن، اذیت کردن بگو مگو کردن این درست نقطهی مقابل مداراست. و اولی الناس بتهمه من جالس اهل التهمه. این هم یک دستور ارشادی عقلایی است میفرمایند که از همهی مردم آمادهتر و اولیتر برای متهم شدن آن کسی است که با مردمان متهم مینشیند. این است دیگر. فرمود اتقوا مواضع التهم. همه بایستی این را مراعات کنند. با کسی که متهم به یک امری است به یک خلافی است به یک فسادی است مجالست کردن و افت و خیز کردن با او موجب توجه تهمت به انسان است. واعتی الناس من قتل غیر قاتله او ضرب غیر ضاربه. ظالم ترین مردم، متجاوزترین مردم، گردن کشترین مردم آن کسی است که کسی را به قتل برساند که او درصدد قتل این نیست. کسی را مضروب کند که او این را مضروب نمیکند.
